أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
145
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
وسط آسمان است كه با اوضاع سابق شبيه مىشود ، و وقت ديگر از افقى حساب مىشود كه عرضى دارد و بههمين جهت بايد عرض دانسته باشد تا وضع و صورت معلوم شود . نخستين از اين شش صورت آن است كه كسوف در يكى از دو شهر بر خطّ وسط آسمان باشد ، و زمان رصد شدهء در شهر ديگر زمانى باشد كه از اوّل شب گذشته است ؛ و قرينهء آن است رصد كردن زمانى كه به پايان شب مانده باشد . دوم آنكه كسوف در يكى از دو شهر بر خطّ وسط آسمان باشد ، و در ديگرى بر افق شرقى ، كه قرينهء آن است كسوفى كه بر افق غربى باشد . سوم آنكه زمان رصد شدهء در يكى از دو شهر مقدار بازماندهء تا نيمشب باشد و در ديگرى زمانى كه از آغاز شب گذشته است ، و قرينهء آن است اينكه زمان رصد شدهء در يكى از دو شهر اندازهء گذشته از نيمشب باشد و در ديگرى آنچه به پايان شب مانده است . چهارم آنكه زمان رصد شدهء در يكى از دو شهر زمان بازماندهء تا نيمشب باشد ، و در ديگرى كسوف بر افق مشرق صورت گيرد ، و قرينهء آن است اينكه زمان رصد شدهء در يكى از دو شهر زمان گذشتهء از نيمشب باشد و در ديگرى كسوف بر افق مغرب صورت گيرد . پنجم آنكه زمان رصد شدهء در يكى از دو شهر زمان گذشتهء از آغاز شب باشد ، و در ديگرى آنچه از نيمشب گذشته است ، و قرينهء آن است اينكه زمان رصد شده در يكى از دو شهر بازماندهء تا نيمشب باشد و در ديگرى بازماندهء تا پايان شب . ششم آنكه كسوف در يكى از دو شهر بر افق مشرق باشد ، و در ديگرى زمان گذشتهء از نيمشب رصد شود ، و قرينهء آن است اينكه در يكى از دو شهر كسوف بر افق مغرب واقع شود ، و زمان رصد شدهء در شهر ديگر زمانى باشد كه به نيمشب باقى مانده است . و اين بود اوضاع ششگانه كه با تقارن دوازده صورت از آن بيرون مىآيد . براى اوّلين آنها : فرض كنيم K كسوف بر نصف النّهار شهر H اتّفاق افتد